Những cây lan nhỏ được nhân giống bằng hạt hay cấy mô thường được trồng trong những chai thủy tinh, mỗi chai khoảng từ 15-50 cây.

   Khi mang ra trồng cần phải chú ý tới các điểm sau:

1. Để cho cây thích hợp với môi trường mới, nên để chai gần cửa sổ 2-3 tuần lễ trước khi lấy ra khỏi chai, nhưng cây phải đủ lớn để trồng bên ngoài.

2. Lấy lan ra khỏi chai bằng chiếc móc, nhưng tốt nhất là dùng búa đập nhẹ cho vỡ chai.

3. Ngâm lan vào trong nước có pha loãng thuốc ngừa nấm (anti fungus) như Physan 20 với 1 thìa cà phê cho 20 lít nước từ 3-5 phút. Nhẹ tay tách rời các cây lan ra khỏi chất trồng. Rửa lại một lần nữa và để cho khô 2-3 giờ trước khi trồng.

4. Chất trồng tùy theo loài lan cần giữ nước hay không, nhưng thông thường là rêu Sphagnum moss cắt vụn trộn với gỗ thông nhỏ và perlite.

5. Những cây lan nhỏ ưa trồng chung với nhau một thời gian hơn là trồng từng cây một trong chiếc khay nông đáy.

 

   Cách trồng lan con từ chai 

6. Để vào chỗ rợp mát, ấm áp và thoáng gió trong 3-4 tuần lễ sau đó dần dần đưa ra chỗ sáng hơn. Không nên bón phân nếu cây chưa bén rễ và nếu bón chỉ bón phân thật là loãng.

7. Không bao giờ để các cây lan nhỏ khô rễ quá lâu. Thỉnh thoảng nên phun nước giữ cho độ ẩm cao trên 70%.

8. Phần lớn các loài lan thích sống trong môi trường 70-80°F (20-26°C) vào ban ngày và 60-65°F (16-18C°) cho ban đêm.

9. Khoảng 5-8 tháng sau, khi cây đã lớn và cứng cát hãy mang ra trồng riêng rẽ từng cây một và để lan vào chỗ rợp mát vài tuần trước khi mang ra chỗ sáng hơn.

   Nên nhớ những cây lan nhỏ vừa mang ra khỏi chai thường hay bị chết vì úng nước, không nên tưới quá nhiều mà nên giữ độ ẩm cho cao bằng cách phun nước, hoặc để khay lên một khay lớn hơn có nước hoặc đậy kín.

 Các chất trồng lan thường hay có nấm, nhưng không nên dùng thuốc ngừa nấm khi mới trồng, chỉ cần để cho thoáng gió và bớt nước sẽ hết nấm.

   Các cây lan nhỏ sẽ ra hoa trong vòng 1-4 năm tùy theo loài và nếu muốn có một khóm lan lớn (specimen) nhanh chóng nên trồng nhiều cây trong một chậu.

Theo Bùi Xuân Đáng

Read more…

Mỗi loài hoa đều có vẻ đẹp riêng. Hoa lan chiếm lĩnh thế giới thực vật bởi sự kỳ diệu, phong phú và tính đa dạng của chúng.

Tuy không rực rỡ sắc màu như các giống lan lai ngoại nhập nhưng lan rừng có vẻ đẹp tự nhiên, thanh thoát và phần lớn có hương thơm nên hấp dẫn giới hâm mộ. Lan rừng Việt Nam có khoảng trên dưới 800 loài.

Dựa vào hình thái, cấu trúc thân cây, hoa lan phân thành 2 nhóm (theo Pfitzer):
- Nhóm đa thân (Symbodial).
- Nhóm đơn thân (monopodial).
Ngoài ra còn có một nhóm trung gian giữa 2 nhóm trên nhưng gồm rất ít giống.
Nhóm lan đơn thân gồm những cây lan tăng trưởng theo chiều cao và thân ngày càng dài ra, có thể phân nhánh trên thân, thường có nhiều rễ gió mọc dọc theo thân. Lan đơn thân rừng thường được nhân giống bằng cách tách nhánh, một số loài hiện đã được nhân giống bằng phương pháp cấy mô. Kiểu trồng tốt nhất là nên trồng ghép trên khúc gỗ, thân cây sống hoặc chết, trong giỏ gỗ với giá thể thông thoáng, thoát nước tốt.
Sau đây là một số cây lan rừng tự nhiên Việt nam thuộc nhóm đơn thân được trồng phổ biến:

1 - CÂY LAN HỎA HOÀNG
- Tên khác: Hoàng Yến (không phổ biến)
- Tên khoa học: Ascocentrum miniatum Lindley 1913

Lan hỏa Hoàng

a - Đặc điểm hình thái, sinh vật học: Cây thân nhỏ, lá dày, mọc hai dãy đều nhau, dày cứng màu xanh bóng. Phát hoa đứng thẳng, mọc ra từ nách lá, chùm hoa mang nhiều hoa nhỏ xếp dày đặc; đài và cánh hoa giống nhau, nở xòe rộng màu vàng cam rất đẹp. Môi gắn chặt vào gốc trụ, phân ba thùy, thùy bên nhỏ, đứng, thùy giữa to dạng cái lưỡi, có túi cựa. Nở hoa vào khoảng tháng 3-4, đặc biệt rất lâu tàn (1-2 tuần).
b - Yêu cầu về điều kiện sinh thái:
- Nhiệt độ: 20-25°C
- Ánh sáng: 70-80%.
- Ẩm độ: 40-70%.
c- Một số cây lan rừng tự nhiên Việt Nam khác thuộc chi Ascocentrum:
- Ascocentrum christentionianum (Tử hoàng): Hoa màu tím.
- Ascocentrum pusillum Averyanov
* Cây Tử Hoàng (Ascocentrum christensonianum Haager 1993):

Hoa lan tử hoàng

Lá hình dãi, màu đỏ xanh. Hoa màu tím, phát hoa dài 10-15 cm, mọc thẳng đứng từ nách lá, hoa nở vào mùa xuân.
 

  2 - CÂY LAN CÙ LAO MINH
- Tên Khác: Uyên ương (không phổ biến và có lẽ không phù hợp).
- Tên khoa học: Christensionia vietnamica

Giống lá ngắn

a - Đặc điểm hình thái, sinh vật học: Cây đơn thân, lá màu xanh lục trãi ra, chốp lá phân thùy. Có 2 dạng cây: cây lá ngắn và cây lá dài, đều cho hoa giống nhau. Hoa lớn, phát hoa thường mang 4 hoa màu xanh lá cây sáng, môi có họng cùng màu cánh hoa, bờ môi có màu trắng. Hoa nở vào khoảng tháng 6-7, hoa lâu tàn.
b - Đặc điểm sinh thái học:
- Phân bổ sinh thái tự nhiên: Đây là giống lan đặc hữu của Việt Nam. Trong tự nhiên, mọc dọc theo suối Ea Dong tỉnh Khánh Hòa và các khe suối ở đèo Mang Yang tỉnh Gia Lai.
- Một số yêu cầu về điều kiện sinh thái: Nhiệt độ: 20-25°C, ánh sáng: 50%, ẩm độ: 40-70%.

Giống lá dài

3 - CÂY LAN NGỌC ĐIỂM

  - Tên khác: Nghinh Xuân, Tai Trâu, Đai Châu, Lan Me.
  - Tên khoa học: Rhynchostylis gigantea

Lan Ngọc điểm hay còn gọi cây Nghinh xuân

a - Đặc điểm hình thái, sinh vật học: Cây thuộc nhóm đơn thân, tăng trưởng theo chiều thẳng đứng, có rất nhiều rễ gió mọc thẳng từ thân. Lá dày, hẹp, tận cùng có hai thùy, có nhiều sọc nhạt màu chạy dọc theo chiều dài của lá. Phát hoa thòng hay cong, dài khoảng bằng chiều dài của lá, mang nhiều hoa màu trắng có điểm tím, môi có 3 thùy. Hoa có mùi thơm dễ chịu. nở hoa vào khoảng tháng 12 đến tháng 1-2, trùng vào dịp tết Nguyên Đán nên rất được ưa chuộng.
(Theo dõi cho thấy: Có hai dạng cây, cây có lá màu xanh hơi vàng, sọc trên lá rất rõ, dạng này trên cánh hoa có nhiều điểm tím hồng rất đẹp; dạng lá màu xanh lục, sọc trên lá rất nhạt hay không có sọc, dạng này trên cánh hoa có những vệt tím ít hơn, màu trắng nhiều hơn, không đẹp bằng dạng lá sọc?)
b - Yêu cầu về điều kiện sinh thái:
  - Nhiệt độ: 25-30°C.
  - Ánh sáng: 60%.
  - Ẩm độ: 40-70%.
c - Một số cây Ngọc Điểm lai nhập từ Thái lan:

 

4 - CÂY LAN HẢI YẾN
- Tên khác: Ngọc Bích, Hải Âu.
- Tên khoa học: Rhynchostylis coelestis
a - Đặc điểm hình thái, sinh vật học: Cũng giống như Ngọc Điểm nhưng thân lá nhỏ hơn, màu xanh mướt, lá xếp theo rãnh, giữa cong quằn xuống, hai thùy lá không đều nhau. Phát hoa đứng thẳng, hoa màu trắng , ở phần chót có màu xanh lam, môi màu xanh hoa cà. Hương thơm đài các. Cây nở hoa vào khoảng tháng 3 – tháng 5.
b - Yêu cầu về điều kiện sinh thái:
- Nhiệt độ: 20-25°C.
- Ánh sáng: 60%.
- Ẩm độ: 40-70%.

Cây lan Hải yến

5 - CÂY LAN BẠCH VĨ HỒ
- Tên khác: Đuôi chồn, Đuôi sóc, Sóc lào. Ở miền Nam gọi là Đuôi chồn nhưng thường không phổ biến vì rất hiếm, miền Bắc gọi là Đuôi sóc, Sóc lào. Tên Bạch vĩ hồ có người cho rằng dùng để gọi cây Rhynchostylis retusa var alba màu trắng (xem ảnh dưới).
- Tên khoa học: Rhynchostylis retusa

Cây lan đuôi chồn

a - Đặc điểm hình thái, sinh vật học: Lá dài, hơi mỏng và cong quặn, chốp lá phân thùy. Phát hoa dài, rũ thòng, mang nhiều hoa màu trắng hồng điểm tím, hoa có mùi thơm khá gắt, nở vào khoảng tháng 5-7.
b - Yêu cầu về điều kiện sinh thái:- Nhiệt độ: 20-25°C.
- Ánh sáng: 60%.
- Ẩm độ: 40-70%.

 

Lan duôi chồn màu trắng

6 - CÂY LAN HỒNG NGỌC
Tên khác: Đuôi Cáo, Giáng Hương Nhiều Hoa. Ở miền Nam thường gọi là Đuôi cáo và gần như trở thành tên gọi dân gian phổ biến.
Tên khoa học: Aerides multiflora.
a - Đặc điểm hình thái, sinh vật học: Cây thân thẳng đứng. Lá dày, xếp thành hai dãy đối xứng, màu xanh hơi vàng và hơi nhăn nheo, có hai thùy không đều nhau. Phát hoa cong hay thòng, hoa màu trắng hồng với nhiều đốm đỏ hồng hay tím hồng,môi hầu như không có cựa, có ba thùy, thùy giữa hình tam giác màu tím đậm, hoa thơm, lâu tàn, nở vào mùa hè đến đầu mùa thu.

Lan Giáng hương

 b - Yêu cầu về điều kiện sinh thái:
- Nhiệt độ: 20-25°C.
- Ánh sáng: 50 %.
- Ẩm độ: 40-70%.

7 - CÂY LAN BÒ CẠP TÍA
 

Lan Bò cạp tía hay cong gọi là lan Nhện

  - Tên khác: Lan nhện
  - Tên khoa học: Arachnis annamensis (Rolfe.) J. J. Smith
a - Đặc điểm hình thái, sinh vật học: Thân khá dài, leo bò và phân nhánh. Lá tròn, dài, đầu lá có 2 thùy, mọc cách. Phát hoa dài, đứng. Hoa to màu khảm, có nhiều vết rằn ri màu nâu tía. Lá đài và cánh hoa bằng nhau, hẹp dài, trãi ra, hơi rộng ở đỉnh, đỉnh lệch cong về phía bên dưới. Hai lá đài bên cong như hai càng của con bò cạp nên được gọi là lan Bò Cạp. Môi gắn vào trụ thành một khối rất ngắn, mập, có cựa rất ngắn, môi phân làm 3 thùy, thùy giữa dài và nhọn. Ra hoa vào mùa hè, khoảng tháng 3-5, hoa lâu tàn, có mùi thơm.
b - Đặc điểm sinh thái học:
- Lan Bò cạp rất dễ trống, trồng ghép với gốc cây hoặc trồng như lan cắt cành, có nơi trồng làm hàng rào. Loài này cần nhiều ánh sáng, có thể trồng ngoài nắng trực tiếp.
- Một số yêu cầu về điều kiện sinh thái: Nhiệt độ: 25-30°C; Ánh sáng: 70-100 %; Ẩm độ: 40-70%. 

(Theo Hoalanvietnam.org)

Read more…

Tên Việt Nam: Lan Ý.
Tên Tiếng Anh: Peace Lily.
Tên Khoa học: Spathiphyllum.

 Nguồn gốc: Nam mỹ và Đông Nam Á

Ý nghĩa và cách trồng cây lan ý

Bên cạnh nhu cầu về công việc với thu nhập ổn định, con người còn có nhu cầu về môi trường sống rất cao. Ai cũng muốn được làm việc và sinh hoạt trong một môi trường lành mạnh, hiện đại, không bị ô nhiễm. Tuy nhiên điều đó sẽ khó được thực hiện tại những thành phố lớn, nơi mà tốc độ đô thị hoá và sự gia tăng về ô nhiễm ngày một cao. Chính vì vậy cây cảnh trong nhà đã được đề xuất lên như một giải pháp điều hoà không khí và làm gia tăng sự hài lòng của con người về cuộc sống. Bài viết ngày hôm nay sẽ giới thiệu tới các bạn vài nét về cây lan ý và cách trồng, chăm sóc loài cây đặc biệt này.

Vài nét về cây lan ý

Lan ý là loại cây mọc ở xứ nóng, tức là khu vực nhiệt đới và cân nhiệt đới. Loài cây cảnh này còn được gọi là bạch môn, vỹ hoa trắng hay huệ hòa bình vì đặc điểm hoa của cây màu trắng muốt rất đẹp.
Lan ý là loài hoa thân cỏ nhỏ, mộc thành bụi với nhiều cây sát cạnh nhau, lan ý có tuổi thọ khá lâu đời, chúng sở hữu những chiếc lá lớn tính từ cuống lá phải dài tới 12-65 cm và rộng 3-25 cm. lá cây mọc bắt đầu từ mặt đất, hình lá dạng bầu dục thuôn nhọn đầu, lá có xu hướng rủ xuống gốc. Màu lá xanh thẫm, bóng và khá dày, trên mặt lá nổi lên những vết gân màu xanh nhạt hơn. Nhiều người lầm tưởng hoa của lan ý là phần mo bao quanh một cái nhị nhưng thực chất, hoa của lan ý chính là cái nhị đó, hoa nhỏ mọc thành cụm hình trụ cong màu trắng ngà hoặc vàng nhạt, bên ngoài được bao quanh  bởi mo lá hình gần giống trái tim, thường có màu trắng muốt hoặc pha lẫn chút xanh nhạt.
Lan ý là loài cây có thể sống tốt ở môi trường thiếu ánh sáng, nhưng nếu trồng trong nhà thì nên đặt cây ở những nơi có ánh sáng tốt như cửa sổ hay cửa ra vào để đảm bảo cho cây sinh trưởng và phát triển tốt, cây không có nhu cầu về nước tưới nhiều mà chỉ ở mức bình thường, tức là có thể tưới 2 ngày 1 lần và không quá đẫm, lan ý ưa khí hậu ẩm và nhiệt độ vừa phải, không quá lạnh hay quá nóng. Lan ý nằm trong tập hợp số ít những loài cây có tác dụng hấp thụ những chất độc có hại lơ lửng trong không khí sinh ra từ việc đốt cháy không hết những năng lượng hoá thạch và chất hữu cơ, bao gồm benzen , formaldehyde và các chất gây ô nhiễm khác.
Lan ý lúc nở hoa đem đến cho con người cảm nhận về một vẻ đẹp quý phái và trang nhã. Lá cây xanh mướt chen giữa là những bông hoa trắng muốt gợi lên sự thanh cao và trong trắng. Trong môi trường sống con người luôn phải đối mặt với những tia bức xạ mặt trời, những tia hồng ngoại hay sóng điện từ xuất phát từ những thiết bị điện tử trong nhà. Tất cả những tác nhân có hại đó khiến cơ thể con người bị ảnh hưởng và thậm chí có khả năng gây nên hiện tượng ung thư da và biến đổi một số đặc tính hữu cơ của cơ thể. Lan ý là một trong số rất ít những loại cây cảnh có khả năng làm giảm thiểu tác hại của các tia tử ngoại và sóng điện từ có hại cho cơ thể. Theo các nghiên cứu về lan ý của các nhà khoa học Mỹ, khi đặt lan ý trong nhà chúng sẽ giúp cân bằng các nguồn sóng trong không gian phòng như những tia điện từ sinh ra từ tivi, đài, máy tính, đồng hồ, lò vi sóng, tủ lạnh.
Những gia đình có người bị mắc căn bệnh quái ác là ung thư phải trải qua điều trị bức xạ hay hóa trị liệu cũng nên đặt cây này trong phòng. Cây còn tốt cho những người mắc các chứng bệnh như mất ngủ, mệt mỏi, các bệnh cấp tính và mãn tính khác.
Đối với phong thuỷ, lan ý còn có tác dụng giúp cân bằng trường khí, điều hoà và hấp thu những nguồn năng lượng xung khắc trong nhà giúp gia chủ có một không gian sống hài hoà và yên bình.

Kỹ thuật trồng và chăm sóc lan ý

Ánh sáng: Chính vì đặc điểm là loài cây có thể sống trong môi trường thiếu sáng nên khi trồng lan ý không cần phải đặt chúng tại những nơi nhiều ánh sáng. Đặc biệt nếu trồng lan ý ngoài trời bạn nên làm mái che cho cây để tránh ánh nắng trực tiếp chiếu vào cây khiến cây sinh trưởng và phát triển không tốt.

Đất trồng: Lan ý là loài cây thân bụi nhỏ ưa sống ở những nơi ẩm ướt và đất màu mỡ, vì thế khi muốn trồng lan ý làm cây cảnh trong nhà nên sử dụng những loại đất có hàm lượng chất dinh dưỡng nuôi cây cao. Đó có thể là hỗn hợp đất, lá mục, than bùn, phân hữu cơ, cát. Ngoài ra bạn có thể trộn thêm vào hổn hợp đất trên vài viên đá nhỏ tăng sự thoát nước.

Nhiệt độ: Cây là loài hoa ưa bóng mát và nhiệt độ không quá cao cũng không quá thấp, chính vì vậy ở điều kiện ẩm ướt, cây lan ý sinh trưởng và phát triển tốt nhất ở nhiệt độ 27 độ.

Tưới nước: Lan ý không phải là loại cây ưa nước nên không cần tưới nước quá nhiều cho cây, tuy nhiên cần pải duy trì độ ẩm cho đất và khi thấy đất trồng cây có vẻ khô thì hãy tưới nước cho cây, lý tưởng nhất là lần/tuần. Cũng như đa số những loài cây khác bạn nên tưới nhiều nước cho lan ý vào mùa hè, còn mùa đông thì nên tưới ít đi so với bình thường.

Sâu bệnh gây hại: Lan ý thường mắc phải một số loài sâu bệnh như bọ trĩ, rệp sáp, nhện ve. Ngoài ra nếu cây thừa dinh dưỡng hay thiếu nước cũng sẽ khiến xuất hiện những đốm nâu trên lá.

Nhân giống: Lan ý là loài cây có sức sống vô cùng mạnh mẽ, chỉ việc tách một vài cây từ khóm cây lan ý đang trồng đem đặt vào chậu khác là có thể có một chậu lan ý hoàn toàn mới. Thường thì người ta nhân giống lan ý đúng vào lúc thay chậu, thời điểm đó thường diễn ra vào mùa xuân, mùa đầu tiên trong năm.

Lan ý là loài cây cảnh trong nhà thích hợp trồng ở mọi không gian, lan ý có ý nghĩa rất to lớn đối với sức khoẻ con người. Vì thế khi trồng cần cân nhắc tới ý nghĩa và cách chăm sóc loài cây rất đẹp này.

 Tham khảo Cây cảnh tầm nhìn Châu Á.

Read more…

Ai đã từng ngắm những bông Cattleya lai tạo trong  triển lãm một lần đều phải trầm trồ vì sự hoàn hảo. Nhưng còn Cattleya nguyên thủy, nó cũng có nét đẹp riêng của nó chứ. Xin mời các bạn ngắm Cattleya aclandiae.

        Cattleya aurea

        Cattleya candida

        Cattleya dormaniana

        Cattleya dowiana

        Cattleya elongata

         Cattleya forbesii

       Cattleya gaskelliana

        Cattleya granulosa

        Cattleya guttata

        Cattleya harrisoniana

       Cattleya intermedia

        Cattleya iricolor

        Cattleya jenmanii

(theo caycanhthanglong.vn)

Read more…

        Trong muôn ngàn loài hoa đua hương khoe sắc mà thượng đế đã ban cho loài người chúng ta, hoa lan được người Á Châu liệt vào hàng Vương giả chi hoa.

        Hoa lan Disa uniflora được mệnh danh là: Hoa của thượng đế (The flower of the God), lan Cattleya là Nữ hoàng của loài hoa (Queen of the flowers), hoa lan Angraecum sesquipedale là: Ngôi sao của thành Bê-lem (The star of Bethlehem), lan Brassavola nodosa: giai nhân trong bóng đêm.

 

        Việt nam, quê hương của chúng ta cũng là quê hương của khoảng trên 140 loại hoa lan chia ra chừng 1000 giống nguyên thủy. Những cây lan này sinh sản tại các vùng rừng, núi Cao bằng, Cha pa, Lào Kay, Huế, Hải Vân, Quy nhơn, Kontum, Pleiku, Ban mê thuột, Phan Rang, Đà lạt, Di linh v.v... Trong số lan của Việt Nam có rất nhiều cây hiếm quý và có những cây trước kia chỉ thấy mọc ở Việt nam như cây lan nữ hài Paphiopedilum delenati, cánh trắng môi hồng do một binh sĩ người Pháp đã tìm thấy ở miền thượng du Bắc Việt vào năm 1913 sau đó người ta cũng tìm thấy tại Trung Việt vào năm 1922 và rồi mãi cho đến năm 1990-1991 mới tìm lại được ở Khánh hòa.

        Gần 50 năm tuyệt tích, cây lan này đã làm giầu cho một số nhà trồng tỉa người Âu, đã cấy giống, gieo hạt, và bán ra với một giá khá cao.

        Joao de Loureiro, một nhà truyền giáo đã tìm thấy cây lan Giáng hương quế Aerides odorata tại một vùng gần Huế và sau khi đi khắp một vòng Đông Nam Á châu, ông đã viết một một cuốn sách về các loại lan Aerides vào năm 1790. Một cây lan loại này giá bán tại Luân Đôn vào năm 1855 là 89 đồng Anh kim khoảng 225 Mỹ kim và một cây Vanda, giáo sư Phạm Hoàng Hộ gọi là Huệ Đà, nhưng những nhà chơi lan ở trong nước lại phiên âm là Vân Đa giá bán vào năm 1885 là 180 Anh kim, khoảng 450 Mỹ kim.
 
         Nhiều cây lan Việt Nam, hoa thực là xinh đẹp, hương thơm ngào ngạt mà tên gọi lại thanh nhã, mỹ miều như: Bạch ngọc, Giáng xuân, Hạc đính, Long tu, Giã hạc, Kim điệp, Bạch phượng, Hoàng thảo, Ngọc điểm v.v...

Cymbidium ensifolium      

   Trước năm 1975 du khách lên Đà Lạt, Lâm đồng chỉ cần bỏ ra vài chục bạc là đã có những giỏ lan xinh đẹp. Tại khu chợ chim, chợ chó đường Hàm nghi thường được gọi là chợ Cũ cũng là nơi bầy bán những cụm lan rừng vào dịp cuối năm. Những buổi sáng mùa xuân, khách bộ hành khi đi qua con đường Duy Tân cây dài bóng mát, công viên Gia Long đầy rẫy những cây sao, tàn cao sừng sững, hoặc con đường Nguyễn bỉnh Khiêm cây xanh rợp bóng, thường thấy hương thơm như mùi trầm, mùi quế phảng phất đâu đây. Đó là huơng thơm của những chùm hoa Rhynchostylis gigantea trắng lấm tấm tím, đỏ mọc trên những hàng cây me, cây dầu, cây sao mà giới bình dân ở Saigon đã đặt cho một cái tên chẳng thanh tao chút nào: lan me, lan đuôi chồn mà quên hẳn cái tên đẹp đẽ và văn vẻ là Ngọc điểm đã có từ xưa.
        Nói về hoa lan, phải nói tới người Trung hoa. Tiếng LAN, chúng ta đã vay mượn của họ. Người Tầu đã biết về lan vào khoảng 2500 về trước. Thời đại của đức Khổng tử 551- 479 trước thiên chúa giáng sinh đã có câu "Dâng hương lan cho chúa". Năm dương lịch thứ 300 họ đã biết tới hoa lan đất Tử cán, Cymbidium ensifolium. Việt Nam cũng có thứ lan này, tên là Thanh ngọc, mọc từng bụi thấp nhỏ, lá dài chừng 40-50 phân, hoa xanh nhạt hoặc nâu nhạt, hương thơm ngát thường tìm thấy ở Lào kay, Hà nam, Kontum, Gia ray và Lâm đồng, giá bán tại Hoa kỳ độ 30-40$ một chậu nhỏ. Năm thứ 1000 người Trung hoa đã có sách nói về khoảng 1000 giống lan và chỉ dẫn cách trồng.

       HOA LAN TẠI ÂU MỸ

        Hoa lan, đa số thường mọc tại các vùng nhiệt đới và đã được các thuyền trưởng, các lái buôn, các nhà truyền giáo, các khách du lịch mang về, cho nên người Âu châu biết đến rất muộn. Năm 1510 họ mới biết đến lan qua những trái Vanilla dùng cho bánh kẹo. Cây lan đầu tiên mang về Anh quốc là cây Disa uniflora do thuyền trưởng John Ray lấy về từ mũi Hảo vọng - Cape of Good Hope. Nhưng thực ra Âu châu cũng có nhiều giống lan như Dactylorhiza tại Anh, Gymnadenia rất thơm và nhiều hoa tại Pháp và Đức v.v... Cũng nên nói thêm là chữ ORCHID do chữ ORCHIS của Hy lạp. Vào năm thứ 75 dương lịch, có lẽ Pedanius Dioscorides khi nhìn thấy một củ lan nào đó, đã tượng hình mà đặt tên cho cây lan với cái tên theo nghĩa của Hy Lạp chẳng thanh nhã chút nào: Testicule = Ngọc hành.
          Hoa Kỳ cũng có những loại lan nữ hài xinh đẹp như Cypripedium acaule mọc tại miền White Mountains thuộc tiểu bang New Hampshire. California cũng có thứ lan nữ hài mang tên tiểu bang thường thấy mọc tại công viên quốc gia Yosemite.
   

Cypripedium californicum

        Bắt đầu từ năm 1731 các nhà khoa học và thảo mộc gia Âu - Mỹ mới bắt đầu nghiên cứu về lan và tìm cách phân loại theo các tiêu chuẩn: điều kiện tăng trưởng, sự sinh sản, và hình dáng. John Lindley sinh tại Anh quốc vào năm 1799, ông đã đi nhiều nơi nghiên cưú về lan và để lại cho thế giới bộ sách có thể nói là một bộ lan kinh vô cùng quý báu, hiện nay giá 1200$. Ông mất đi vào năm 1865 và được tặng phong tước hiệu Father of Orchids = Người cha của hoa lan.
        Hội trồng tỉa hoàng gia Anh quốc, Royal Horticulture Society (RHS) được thành lập vào năm 1889, nhưng mãi đến năm 1897 mới chính thức phát giải thưởng cho hoa lan. Cây lan đầu tiên được giải nhất, First Class Certificate (FCC) là cây Cattleya dormaniana xuất xứ từ Costa Rica.

        Hội hoa lan Hoa Kỳ, American Orchid Society (AOS) thành lập vào năm 1921 với số khởi thủy là 100 hội viên. Hiện nay tổng số khoảng 30,000 người bao gồm 330 chi hội nội địa và 170 chi hội thuộc các quốc gia khác trên thế giới. Muốn gia nhập hội hoa lan Hoa Kỳ chỉ cần gửi 60 $ niên liễm về địa chỉ: American Orchid Society, 16700 AOS Lane, Delray Beach, Florida 33446- 4351. Hội sẽ gửi tới tân hội viên một cuốn sách sơ lược về lan và cách trồng một vài loại lan thông thường, môt cuốn ghi rõ điều lệ và nội quy của hội,tên nhũng nhân viên trong ban chấp hành, những hội viên danh dự, các giám khảo, địa chỉ và điện thoại của các chi hội, các vườn lan địa phương v.v... ngoài ra các hội viên hàng tháng còn nhận được tờ nguyệt san hoa lan Orchids ghi rõ những hoạt động của hội và những bài khảo cứu có giá trị.

        ĐẶC ĐIỂM CỦA HOA LAN

        Hoa lan sở dĩ được nhiều ưa chuộng là vì:
        - Mầu sắc thắm tươi, đủ vẻ, từ trong như ngọc, trắng như ngà, êm mượt như nhung, mịn màng như phấn, tím sậm, đỏ nhạt, nâu, xanh, vàng, tía cho đến chấm phá, loang, sọc, vằn thẩy đều không thiếu.
        - Hình dáng thực là khác trăm ngàn hình dạng khác nhau, dù rằng phần lớn chỉ là 5 cánh bao bọc chung quanh một cái môi = lip, nhưng mỗi thứ hoa lại có những dị biệt khác thường. Hoa lan có loại cánh tròn, có loại cánh dài nhọn hoắt,có loại cụp vào, có loại xoè ra có những đường chun xếp, vòng vèo, uốn éo, có loại có râu, có vòi quấn quýt, có những hoa giống như con bướm, con ong (Ophrys insectifera). Hoa lan có những bông nhỏ như đầu chiếc kim gút nhưng cũng có bụi lan Grammatophylum speciosum ở Phi luật thân cao gần 10 thước, dò hoa dài chừng 2 thước và nặng chừng một tấn. Lan này cũng mọc tại Việt nam nhưng chỉ cao độ 2-3 thước và mang cùng tên với cô ca sĩ nổi danh: Thanh Tuyền.
        - Hương lan đủ loại: thơm ngát, dịu dàng, thoang thoảng, ngọt ngào, thanh cao, vương giả cho nên các bà,các cô đã phải trả một giá rất đắt cho bình nước hoa nhỏ síu. Tại Thái lan có một loại Vanda đươc giấu tên và được bảo vệ rất nghiêm ngặt, hương thơm dành riêng để cung cấp cho một nhà sản xuất nước hoa danh tiếng. Nếu hoa lan sớm nở, tối tàn thì dù cho có hương, sắc đến đâu cũng không thể nào được liệt vào loài hoa vương giả. Hoa lan nếu được giữ đúng nhiệt độ và ẩm độ có thể còn đươc nguyên hương, nguyên sắc từ 2 tuần lễ cho đến hai tháng, có những thứ lâu đến 4 tháng, có những thứ nở hoa liên tiếp quanh năm, nhưng cũng có loại chỉ 1-2 ngày đã tàn phai hương sắc.
        Nhiều người thấy lan thường bám vào các cành cây, hốc đá nên nghĩ rằng lan là một loại tầm gửi (Parasite) nhưng thực ra lan không sống vào nhựa của cây. Lan chỉ bám vào đó mà sống, hấp thụ những tinh chất thiên nhiên do hoa, lá cây đã mục, phân chim và các tinh thể khác do nước mưa và gió vận chuyển tới.
         Người ta thường gọi lầm tất cả các loại hoa lan là phong lan. Nhưng thực ra hoa lan mọc ở nhiều nơi và chia ra làm 4 loại sau đây:
         Epiphytes        Phong lan bám vào cành hay thân cây.
         Terestrials       Địa lan mọc dưới đất.
         Lithophytes     Thạch lan mọc ở các kẽ đá.
         Saprophytes   Hoại lan mọc trên lớp rêu hay gỗ mục
        Lan mọc ở khắp năm châu, bốn biển, từ miền gió tuyết lạnh lùng cho đến vùng sa mạc nóng bỏng, khô cằn, từ miền núi cao, rừng thẳm cho đến các đồng cỏ của miền bình nguyên và ngay cả các vùng sình lầy đâu đâu cũng có lan. Đa số lan ưa mọc tại các rừng cây nhiệt đới nhất là tại giẫy núi Andes miền Nam Mỹ và giẫy Hy mã lạp sơn thuộc Á châu. Những nơi này, phần đông cao từ 3000 bộ đến 7000 bộ và nhiệt độ thay đổi từ 50 đến 90°F và mỗi tháng mưa ít nhất là 3-4 inches nước.
        Lan thuộc vào một loài hoa đông đảo với khoảng chừng 750 loài và 30,000 giống nguyên thủy và chừng độ một triệu đã được lai giống nhân tạo hay thiên tạo, hoa lan (Orchidaceae) là một loài hoa đông đảo vào bậc thứ nhì sau hoa cúc (Asteraceae). Sở dĩ chúng tôi phải dùng chữ khoảng chừng vì hiện nay lan còn mọc ở nhiều nơi thâm sơn cùng cốc chưa ai biết đến. Riêng tại Việt Nam, trong những thập niên vưà qua người ta đã tìm thấy mấy cây chưa từng có trong danh mục hoa lan quốc tế. Đó là những cây Christensonia viêtnamica, Renanthera citrina, Paphiopedilum helenae, Paphiopedilum vietnamense và Paphiopedilum hiepii.
        Cây lan Calanthe Dorminii là cây đầu tiên được ghép giống vào năm 1858, loại này tên Việt là Kiều lan hay nôm na gọi là lan bầu rượu. Hiện nay Viện cầu chứng quốc tế, thuộc Hội trồng tỉa hoàng gia Anh quốc (International Registration Authority for Orchid Hybrids) hàng tháng đã chứng nhận tên họ cũng như tác quyền thương mại cho khoảng chừng 300-400 thứ lan mới ghép giống trên toàn thế giớị.

        TÊN CÂY LAN

        Tên những cây lan gồm 4 phần:
       1 - Hàng chữ đầu tiên mang loài của cây lan thí dụ như Cattleya. Cymbidium Oncidium, Phalaenopsis, Paphiopedilum v.v...
       2 - Hàng chữ thứ hai chỉ tên cây lan. Tên cây lan nguyên giống được viết nghiêng bằng chữ thường thí dụ như Paphiopedilum hiepii. mang tên giáo sư Nguyễn Tiến Hiệp người đã tìm ra, hoặc mang tên nơi chốn khởi thủy đã tìm thấy như Paphiopedilum philippinense, tên một thứ lan nữ hài đã tìm thấy ở Phi luật tân. Tên này cũng dùng để chỉ mầu sắc như Masdevallia coccinea, coccinea có nghĩa là mầu đỏ, hoặc để chỉ hương thơm như Aerides odorata hay để chỉ trạng thái của hoa như Dendrobium pendula, tên Việt là Hoàng nhạn có chùm hoa dàì thõng xuống.

       3 - Nếu tên viết bằng chữ hoa như Paphiopedalum Olivia, chỉ cho ta biết là lan đã được ghép giống (do cây Paphiopedilum niveum ghép với lan Paphiopedilum tonsum, tên này đã được cầu chứng vào năm 1988.)
      4 - Thí dụ ông Phạm Hải Nam trồng cây lan này, hoa nở rất đẹp ông mang đi dự thi và được giải nhất, cây này sẽ mang thêm tên do ông Nam đặt cho và giải thưởng như sau: Paph. Olivia "Hai Nam" FCC / AOS
           Hội hoa lan Hoa Kỳ có những giải thưởng sau:
               FCC       First Class Certificate = hạng nhất
               AM         Award of Merit = hạng nhì
               HCC      Highly Commended Certificate = hạng ba
              C.C.M     Certificate of Cutural Merit = giải trồng tỉa
              AOS       American Orchid Society = Hội Hoa lan Hoa kỳ.
        Ngày xưa muốn có hoa lan, người ta phải lăn lội vào rừng thẳm, núi cao để tìm kiếm. Nhưng bắt đầu từ năm 1898 người ta đã thành công trong việc gieo hạt và thương mại phát triển mạnh từ năm 1908. Thông thường các giống hoa khác đều có hoa đực và hoa cái riêng biệt nhưng hoa lan lại có cả nhị đực và cái trong một bông hoa, ngoại trừ một vài giống như Catasetum v.v... Mới đầu còn nhờ đến côn trùng trong việc thụ phấn nhưng sau đó người ta đã làm được việc này trong vòng 1 phút và ai cũng có thể làm được, ngoại trừ một vài giống khá khó khăn. Một quả lan trung bình có chừng một triệu hạt nhỏ và có thể lấy hạt trong những thời hạn khác nhau tùy theo giống lan. Nhưng khi gieo hạt cho cây ra mầm là một việc khá nhiêu khê nào là khử trùng, khử nấm và những dung dịch cho lan nẩy mầm. Vào năm 1960, giáo sư Georges Morel người Pháp đã phát minh ra phương pháp Meristem, tức là cắt mầm hay rễ lan thành từng mảnh nhỏ rồi cho vào trong một dung dịch đặc biệt, để trên máy vừa quay,vừa lắc. Vài tuần sau, mảnh lan này sẽ trở thành một khối như tơ sợi, đem chia ra và trồng sẽ thành những cây lan nhỏ. Mới đầu giáo sư Morel thí nghiệm với khoai tây và hoa thược dược rồi mới tới lan Cymbidium. Sau đó các khoa học gia Âu Mỹ đem ứng dụng cho các loại lan khác. Nhà trồng lan Vacherot - Lecouffle tại Pháp là nơi đầu tiên bán ra những loại lan cấy theo phương pháp này vào năm 1964. Nhờ phương pháp Meristem nên nhiều giống lan hiếm quý không bị tuyệt chủng, nhưng cũng vì đó mà giá lan hạ hẳn xuống.
        Nhờ phương tiện dồi dào, sách vở đầy rẫy, trình độ học vấn, kỹ thuật cao xa cho nên ngày nay nhiều nhà chơi lan tài tử cũng có thể cấy lan theo hai cách kể trên. Lan trồng bằng hạt, khi ra hoa mỗi cây có đôi chút khác nhau, nhưng cây lan do cấy mô tạo thành tất cả đều giống như cây mẹ. Việc trồng lan bây giờ đã biến thành một thứ kỹ nghệ với số vốn đầu tư lên tới vàì chục triệu đồng. Địa phương nào cũng có những vườn lan, lớn có thể từ 5-10 chiếc nhà kính đến 30-40 mẫu tây, nhỏ từ hàng hiên cho đến vườn cây có che nắng.
        Lan không quá khó trồng và cũng không cần phải có hoa tay như nhiều người đã nghĩ, chỉ cần sự quyết tâm và chú trọng tới những điểm trong các bài chỉ dẫn sau đây là đủ.
 

Placentia 4-1995

BÙI XUÂN ĐÁNG

Read more…

Tò mò vì dân tình quan tâm đến em Cửu Bảo Tiên nhiều quá. Nếu ở trong Nam lan Cửu bảo tiên được quan tâm ở mức độ vừa phải thì ở ngoài Bắc dường như dân chơi Lan có phần ưu ái hơn.

Bắc Hà chơi Lan thường hay đi sâu vào chi tiết.  Khai thác tỉ mỉ các yếu tố cấu thành nên một cây Lan đẹp để từ đó đặt thành các quy chuẩn đến từng chi tiết nhỏ. Từ cấu trúc cành hoa, cách phân bố, xếp lớp từng cành hoa, từng cánh hoa trên mỗi bông hoa; phân bố các mảng mầu và sự sắc nét của từng mảng mầu trên mỗi cánh hoa. Ngoài ra đó còn là sự đánh giá đối với đường thân, nhành rễ, lá của Lan.

Chẳng thế mà tồn tại một thuật ngữ rất riêng trong giới chơi Lan - Địa lan Bắc Hà với những cách thức tuyển chọn, nuôi trồng và thưởng Lan gần như thành niêm luật.

Đến lan Cửu bảo Tiên cũng vậy. Là một giống lai của Aerides lawrenceae, Cửu Bảo Tiên cho chùm hoa dài và cánh hoa lớn hơn và hương thơm cũng rất ngọt ngào.

Những cây Cửu Bảo Tiên có cánh tròn , dầy, phẳng; vệt mầu tím sắc nét trên nền cánh hoa mầu trắng,... đang được người chơi ưa chuộng và săn lùng. Trong hành trình đi tầm cây lần này, mình cũng mang về một cây, vừa chơi vừa tìm hiểu những nét đẹp của loài hoa này.

Hôm nay, những cánh hoa Cửu Bảo Tiên đã nở, những shot hình là không thể thiếu đối với hương sắc tuyệt vời này.

Thu dọn chân máy xong thì Em chạy ra đòi chụp ảnh với Lan. Làm sao có thể từ chối được đôi mắt trong veo của Em bây giờ .

Đây nhé, ảnh của em đây, lớn nhanh mà trồng hoa nhé !

TungLam Garden
www.caycanh.vn

Read more…

Den nắng hay lan Dendro nắng đã được trồng khá lâu ở miền Nam. Nhưng mấy năm gần đây phong trào sưu tầm và chơi Den nắng, đặc biệt là các dòng Nắng xưa phát triển rất mạnh. Cũng dễ hiểu vì lan Den nắng rất dễ trồng, dễ chăm và dễ chơi. Lan có thể treo giàn ở vườn hay trên sân thượng, ban công và hoa cứ liên tục bền bỉ. 

Xưa mình cũng chơi Lan và bán Lan nhưng chủ yếu là Cattleya và Hồ điệp (Phalaenopsis), ít lan rừng. Lan Dendro công nghiệp cũng có chơi nhưng chọn loài chưa phù hợp nên cây rất hay bị tuột lá vào mùa lạnh, một năm thường chỉ ra hoa một lần.

Mấy năm gần đây vào Nam thường xuyên hơn, nhìn những cây, khúc lũa kết lan trong những thiết kế sân vườn của sư phụ mà thèm, cũng tính thử làm ở ngoài này. Ngặt nỗi không biết giống nào có khả năng chịu được cái giá rét ở ngoài Bắc.

Đã hỏi rất nhiều người bán lan, chơi lan cả trong Nam và ngoài Bắc nhưng câu trả lời rất chung chung. Các bạn miền Nam thì có lẽ không rành khí hậu ngoài Bắc. Còn các bạn miền Bắc phần thì ít chơi Den nắng, phần vì còn giấu nghề chăng !

Tìm hiểu thêm về Dendro nắng,mình thấy cũng có nhiều điều thú vị. Cây có sức sống mạnh, hoa khá đa dạng và không ít giống có mùi hương nồng nàn. Trong các thiết kế sân vườn nhiệt đới, sự xuất hiện của Den nắng là sự bổ xung cần thiết cả hương và sắc cho khu vườn. Vấn đề là chọn giống cho phù hợp với khí hậu ngoài này. Vậy là cần phải thử nghiệm, tự mình trải nghiệm sẽ đem lại những cảm nhận và đánh giá trực quan nhất.

Hy vọng qua vài mùa Đông Hà Nội, sẽ có thêm nét đẹp gần gũi và thân quen của lan Dendro nắng trong các thiết kế sân vườn của TungLam Garden.

Tin là vậy.

Xem thêm : Chu Đinh Lan lạ mà quen

TungLam Garden

www.caycanh.vn

Read more…